W sercu Gór Sowich, niedaleko Głuszycy, rozciąga się jeden z najbardziej rozbudowanych obiektów projektu Riese – Podziemne Miasto Osówka. To labirynt betonowych korytarzy i ogromnych hal, wykutych 50 metrów pod ziemią w twardym gnejsie. Miejsce, gdzie historia II wojny światowej miesza się z nierozwiązanymi zagadkami, a skala inżynieryjnej pracy robi wrażenie nawet dziesiątki lat po zakończeniu budowy.
Kompleks powstał w latach 1943-1945 na rozkaz Hitlera, kiedy alianci zaczęli intensywnie bombardować niemieckie fabryki zbrojeniowe. Do dziś nie wiadomo dokładnie, jaki był cel budowy – czy miała tu powstać tajna kwatera fürera, podziemna fabryka broni, czy może coś zupełnie innego. Dokumentacja została zniszczona przed wkroczeniem Armii Czerwonej, a obiekt nigdy nie został ukończony.
- imponująca architektura podziemna
- interaktywne wystawy multimedialne
- różnorodne trasy zwiedzania
- tajemnice II wojny światowej
- zachowane budynki naziemne
Co kryje się w podziemiach Osówki
Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i prowadzi przez kilkanaście poziomów podziemnych korytarzy. Można zobaczyć masywne betonowe wartownie z okienkami strzelniczymi i wyrzutniami granatów, ogromne hale z oryginalnymi szalunkami sprzed 80 lat, zalane wodą chodniki z efektownym podświetleniem. W niektórych miejscach wysokość hal sięga 10 metrów – trudno uwierzyć, że powstały pod górą.
Na trasie czeka nowoczesna oprawa multimedialna. Hologramy i filmy dokumentalne przybliżają historię projektu Riese, a zdjęcia trójwymiarowe pokazują, jak wyglądały podziemia tuż po wojnie. W jednej z hal urządzono wystawę uzbrojenia z różnych frontów II wojny światowej. Przewodnicy opowiadają nie tylko o historii budowy, ale też o losach więźniów obozu koncentracyjnego Grosse-Rosen, którzy pracowali przy drążeniu tuneli.
Kompleks Osówka to część gigantycznego przedsięwzięcia „Riese” (Olbrzym), które obejmowało 7 lokalizacji w Górach Sowich. Osówka była najbardziej zaawansowana – to jedyne miejsce, gdzie zachowały się zarówno podziemne korytarze, jak i naziemne budynki, w tym 50-metrowe „Kasyno” i betonowy blok „Siłowania”.
Różne trasy dla różnych odważnych
Do wyboru są cztery trasy zwiedzania. Podstawowa trasa multimedialna prowadzi oświetlonymi korytarzami i trwa około godziny – to dobra opcja dla rodzin z dziećmi i osób, które chcą poznać historię bez ekstremalnych wrażeń. Trasa przy świetle latarek to powrót do klimatu pierwszych ekspedycji sprzed lat, gdy kompleks dopiero udostępniano turystom.
Dla spragnionych mocniejszych emocji przygotowano trasę ekstremalną. Tutaj czeka przeprawa łódką przez zalane korytarze i przejście po drewnianych kładkach przez północną część kompleksu – wszystko przy słabym świetle latarek. Jest też specjalna trasa edukacyjna dla dzieci, łącząca spacer po lesie z eksploracją podziemi.
W podziemiach panuje stała temperatura około 8-10 stopni i wysoka wilgotność. Nawet latem warto zabrać kurtkę i założyć dobre obuwie – podłoże bywa śliskie. Kaski ochronne dostaje każdy zwiedzający przy wejściu.
Naziemne ślady projektu Riese
Oprócz podziemi można zobaczyć zachowane budynki naziemne. Długi na 50 metrów budynek zwany „Kasynem” i masywny betonowy blok „Siłowania” pokazują skalę całego przedsięwzięcia. Te konstrukcje przetrwały dekady i stoją jako niemе świadectwo gigantycznej inwestycji III Rzeszy.
Wokół kompleksu rozciąga się Park Krajobrazowy Gór Sowich – dla chętnych to dobry punkt wyjścia do górskich wędrówek. Szlak z parkingu przy Osówce na szczyt góry Osówka (716 m n.p.m.) to około 5-6 godzin marszu z przewyższeniem ponad 400 metrów.
Dla kogo jest Osówka
Miejsce zainteresuje przede wszystkim miłośników historii i osób zafascynowanych II wojną światową. Tajemnicza atmosfera podziemi i nierozwiązane zagadki dotyczące przeznaczenia kompleksu dodają zwiedzaniu dodatkowego wymiaru. Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – zwłaszcza na trasie edukacyjnej przygotowanej specjalnie dla młodszych odkrywców.
Nie jest to jednak miejsce dla osób z klaustrofobią – korytarze bywają wąskie i niskie, a świadomość, że nad głową są dziesiątki metrów skały, może być przytłaczająca. Osoby z problemami z poruszaniem się powinny wcześniej skontaktować się z obsługą i zapytać o dostępność tras.
Prace przy budowie Osówki trwały praktycznie do ostatnich dni wojny. Więźniowie z obozu Grosse-Rosen i 12 podobozów pracowali tu w nieludzkich warunkach. Tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej Niemcy porzucili niedokończone podziemia, zostawiając narzędzia, uzbrojenie i tajemnicę prawdziwego przeznaczenia całego kompleksu.
Nowa Ścieżka Pamięci
Kompleks rozszerzył swoją działalność o Ścieżkę Pamięci „Mroki historii. Losy więźniów Osówki”. To edukacyjna trasa upamiętniająca ofiary II wojny światowej i pokazująca prawdziwe oblicze pracy przy budowie podziemnego miasta. Warto poświęcić czas na tę część zwiedzania – historia nabiera zupełnie innego wymiaru, gdy pozna się losy konkretnych ludzi.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Kompleks jest otwarty cały rok, od poniedziałku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem. Wejścia na trasę multimedialną odbywają się od 10:00 do 16:30 bez rezerwacji. Trasa ekstremalna dostępna jest we wtorki, czwartki i soboty od godziny 16:00 – tutaj warto wcześniej zadzwonić i potwierdzić dostępność.
Ceny biletów:
- Trasa multimedialna (podstawowa) – ceny różnią się w zależności od sezonu, warto sprawdzić aktualny cennik na stronie osowka.pl
- Trasa ekstremalna – 45 zł (jako dodatek do trasy podstawowej)
- Dostępne są bilety ulgowe dla dzieci, studentów i seniorów
Dojazd: Z Głuszycy drogą asfaltową przez Kolce do Sierpnicy. GPS i Google Maps czasem wskazują boczne, wąskie drogi – lepiej trzymać się głównej trasy przez wymienione miejscowości. Na miejscu czekają trzy bezpłatne parkingi i bezpłatne toalety (czynne w godzinach 9:00-19:00).
Ile czasu zarezerwować: Sama trasa multimedialna to około godziny. Z dojazdem, czasem na parking i ewentualnym zwiedzeniu obiektów naziemnych warto zaplanować 2-3 godziny. Jeśli ktoś wybiera się też na trasę ekstremalną lub planuje wędrówkę po okolicy – lepiej przeznaczyć pół dnia.
Kontakt: Podziemne Miasto Osówka, ul. Świerkowa 29d, Sierpnica, 58-340 Głuszyca, tel. 74 845 62 20, email: [email protected]
Obsługa oferuje zwiedzanie w językach obcych – trzeba to wcześniej uzgodnić telefonicznie lub mailowo. Dla grup zorganizowanych dostępne są specjalne terminy poza standardowymi godzinami otwarcia.